๑ ปฐมบทแห่งบาลีไวยากรณ์

ข้อควรศึกษาเบื้องต้นเกี่ยวกับบาลีไวยากรณ์

บาลีไวยากรณ์มาจากศัพท์ว่าบาลี+ ไวยากรณ์ศัพท์เดิมคือปาลิ+ วฺยากรณ

ปาลิ(ภาสา) แปลว่า“ภาษาที่รักษาไว้ซึ่งระเบียบแบบแผน” 

ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายว่า“ภาษาที่ใช้เป็นหลักในพระพุทธศาสนานิกายเถรวาท”

ในพจนานุกรมมคธ-ไทย(พันตรีป.หลงสมบุญ) ให้ความหมายว่า“บาลีหรือพระบาลีคือพระพุทธพจน์อันเป็นหลักเดิมได้แก่คําในพระไตรปิฎกจัดเป็นพระปริยัติธรรมบาลีคือคําที่ใช้เป็นหลักในพระพุทธศาสนา”

 ในสัททนีติสุตฺตมาลา(พระอัคควังสเถระ) ให้ความหมายว่า“ภาษาที่รักษาไว้ซึ่งพระพุทธพจน์”

 และด้วยความที่ภาษาบาลีเป็นภาษาที่รักษาซึ่งพระพุทธพจน์จึงได้รับการยกย่องจากนักไวยากรณ์ว่าเป็นภาษาที่มีความพิเศษถึง๔ประการคือ

          ๑. มูลภาษา คือภาษาหลักของเสฏฐบุคคล๔จําพวกคือ 

                    ๑. อาทิกัปปิยบุคคล(บุคคลในยุคต้นกัปป์) 

                    ๒. พรหม 

                    ๓. อัสสุตาลาปบุคคล(บุคคลผู้ไม่เคยสดับคําพูดของมนุษย์)  และ 

                    ๔. พระสัมมาสัมพุทธเจ้า

          ๒. ตันติภาษา คือภาษาที่มีแบบแผนมีกฎเกณฑ์ทางไวยากรณ์ที่ชัดเจน

          ๓. สกานิรุตติ คือภาษาที่พระพุทธเจ้าตรัสและเป็นภาษาหลักในการประกาศพระพุทธศาสนา

          ๔. อุตตมภาษา คือภาษาชั้นสูง

วฺยากรณแปลว่าการกระทําให้แจ้ง, การทาย, การกล่าวทาย,การคาดการณ์, การยืนยัน, และการพยากรณ์(วิ+ อาบทหน้ากรฺธาตุยุปัจจัยแปลงอิเป็นย= วย= วฺยากรณ)

ในพจนานุกรมพุทธศาสน์ฉบับประมวลศัพท์(ป.อ.ปยุตฺโต) ใช้คําว่า“ไวยากรณ์” และให้ความหมาย๒อย่างคือ

         ๑. ระเบียบของภาษา วิชาว่าด้วยระเบียบแห่งภาษา

         ๒. คําหรือข้อความที่เป็นร้อยแก้ว, ความร้อยแก้ว

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายของคําว่าบาลีไวยากรณ์ว่า“ระเบียบของภาษาบาลี” หรือ“การกระทําให้แจ้งซึ่งภาษาบาลี”

คําว่า“บาลีไวยากรณ์” ซึ่งมาจากศัพท์เดิมว่า“ปาลิวฺยากรณํ” เป็นศัพท์นามกิตก์ลงยุปัจจัยเป็นกัตตุรูปกรณสาธนะ

วิ.ว่าปาลึวฺยากโรติเตนาติ= ปาลิวฺยากรณํ(วจนํ) (บุคคลย่อมกระทําให้แจ้งซึ่งภาษาบาลีด้วยถ้อยคํานั้นเพราะเหตุนั้นถ้อยคํานั้นชื่อว่าเป็นเครื่องกระทําให้แจ้งซึ่งภาษาบาลี)

        

สรุปว่า บาลีไวยากรณ์ แปลว่า ความชัดเจนแห่งระเบียบแบบแผนของภาษาบาลี

------------